ΑΠΟ ΤΗ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ (1): ύδωρ

ύδωρ στα αρχαία ελληνικά σημαίνει νερό. Σήμερα η λέξη δε χρησιμοποιείται, ωστόσο σε πολλές λέξεις βρίσκουμε ως πρώτο συνθετικό το υδρο- που προέρχεται από τη λέξη ύδωρ.

παραδείγματα:
υδρατμός: ύδωρ και ατμός
υδρόγειος: ύδωρ και γη
υδραγωγείο: ύδωρ και αγωγός
υδραυλικός: ύδωρ και αυλός (σωλήνας)
υδρόβιος: ύδωρ και βίος (ζωή)

Ερωτήσεις: Πώς λέγεται με μία λέξη…
το αεροπλάνο που μπορεί και προσγειώνεται στο νερό;…………………………..
το εργοστάσιο που παράγει ηλεκτρικό ρεύμα με την ενέργεια του νερού;……………………….
ο βιότοπος που βρίσκεται στο νερό (ποτάμι ή λίμνη);………………………
το υγρό μέταλλο που έχουν μέσα κάποια θερμόμετρα;………………………
το όργανο που μετράει την κατανάλωση του νερού στα σπίτια;…………………………
το χημικό στοιχείο που μαζί με το οξυγόνο αποτελεί συστατικο του νερού;………………………

μελανόμορφη υδρία (αγγείο που έβαζαν νερό)
από το μουσείο του Λούβρου

Υπάρχουν επίσης λέξεις που έχουν πρώτο συνθετικό το υδατο- που βγαίνει κι αυτό από τη λέξη ύδωρ (το ύδωρ, του ύδατος).

παραδείγματα:
υδατάνθρακας: ύδωρ και άνθρακας
υδατοσφαίριση (πόλο): ύδωρ και σφαίρα
υδατοκαλλιέργεια: ύδωρ και καλλιέργεια

Πώς όμως από τη λέξη ύδωρ φτάσαμε στη λέξη νερό; Στο http://sarantakos.wordpress.com/2011/05/27/neronydor/ δίνεται η εξήγηση:

Στα αρχαία χρόνια χρόνια χρησιμοποιούσαν τη φράση νηρόν ύδωρ που σημαίνει το φρέσκο νερό, το τρεχούμενο, που βγαίνει από την πηγή, σε αντίθεση με το νερό που υπήρχε στο βαρέλι. Από τη φράση αυτή σιγά σιγά χάθηκε το ύδωρ και έμεινε το νηρόν που επίσης σιγά σιγά μετατράπηκε σε νερό.

Το φαινόμενο αυτό (να μένει το επίθετο αντί του ουσιαστικού) δεν είναι σπάνιο στην ελληνική γλώσσα. Άλλα παραδείγματα έχουμε με τη φράση «ποντικός μυς» που έμεινε μόνο ο «ποντικός» ή «συκωτόν ήπαρ» που έμεινε μόνο το «συκώτι». Το ίδιο συμβαίνει σήμερα με το «κινητό» (δε λέμε τηλέφωνο) ή τη «χωριάτικη» (δε λέμε σαλάτα).

Ερωτήσεις: Με τη βοήθεια του λεξικού να δώσετε την εξήγηση των παρακάτω λέξεων:

ενυδρείο:…………………………………………………………………………………………

λειψυδρία:………………………………………………………………………………………

ενυδάτωση:…………………………………………………………………………………….

αφυδάτωση:……………………………………………………………………………………

Μια και το πρόβλημα της λειψυδρίας γίνεται όλο και πιο έντονο, μπορείτε να πρότεινετε κάποιους τρόπους για να κάνουμε οικονομία στο τρεχούμενο νερό;

…………………………………………………………………………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………………….

Και μια πληροφορία από την Ιστορία:

Στα αρχαία χρόνια «γη και ύδωρ» ήταν σύμβολα υποταγής και παράδοσης μιας χώρας σε μια άλλη. Σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, όταν ο Πέρσης βασιλιάς Δαρείος έστειλε απεσταλμένους στην Ελλάδα να ζητήσουν «γη και ύδωρ», οι μεν Αθηναίοι τους πέταξαν «ες το βάραθρον» (σε γκρεμό), ενώ οι Σπαρτιάτες «ες φρέαρ» (σε πηγάδι).

από το βιβλίο του Δ. Τσιρόγλου «ΛΕΞΙΚΟ ΑΡΧΑΪΣΤΙΚΩΝ ΦΡΑΣΕΩΝ»
Εκδόσεις ΣΑΒΒΑΛΑΣ

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s